Hafta sonu eski açık kaynaklı projelerimin commit geçmişini temizlerken birden yüzümün kızardığını hissettim. Yıllar önce projede aldığım karalama notlarını, "todo.txt" gibi geçici dosyaları ve sadece kendi bilgisayarımda çalışan debug scriptlerini yanlışlıkla pushlamışım. Takımdaki diğer geliştiricileri rahatsız etmemek adına projenin ortak .gitignore dosyasını kendi kişisel notlarımla doldurmak istememiştim ama gün sonunda her şey kabak gibi ortada kalmıştı. Bu durum eminim çoğumuzun başına gelmiştir.
Git ile yıllardır kod yazıp, dosyaları yok saymanın tek yolunun projenin kök dizinine bir .gitignore dosyası fırlatmak olduğunu düşünüyorsanız yalnız değilsiniz. Ancak Git bize dosyaları yok saymak1 için üç farklı seviye sunuyor:
- Proje ile paylaşılan seviye:
.gitignore - Proje özelinde ama yerel (paylaşılmayan) seviye:
.git/info/exclude - Bilgisayar genelinde (küresel) seviye:
~/.config/git/ignore
Ortak bir .gitignore dosyasını sadece kendi bilgisayarımızdaki geçici dosyalarla kirletmek, apartmanın ortak giriş kapısına kendi özel ayakkabılığımızı kurmaya benzer. İşte bu yüzden dostum, bugün Git'in sunduğu bu gizli bölmeleri ve hangi dosyayı nerede saklamamız gerektiğini konuşacağız.
📂 1. Klasik Yöntem: .gitignore#
Hepimizin bildiği, projenin kök dizininde yaşayan o meşhur dosya. Bu dosya Git geçmişine dahil edilir, commit edilir ve repoyu klonlayan herkesle paylaşılır.
- Ne zaman kullanılmalı? Projedeki tüm geliştiriciler için ortak olan dosyalar için. Örneğin;
node_modules/, Python'ın__pycache__/klasörü, derlenmiş çıktılar (dist/,build/) veya IDE yapılandırma klasörleri (.vscode/,.idea/).
Önemli Not: Takip Edilen (Tracked) Dosyalar ⚠️
Git'in yok sayma kuralları sadece henüz takip edilmeyen (untracked) dosyalar için geçerlidir.1 Eğer bir dosyayı daha önce commit ettiyseniz, o dosyayı .gitignore veya exclude dosyasına ekleseniz bile Git onu izlemeye devam eder. Bu dosyaları takipten çıkarmak için git rm --cached <dosya_yolu> komutunu kullanmanız gerekir.
🔒 2. Proje Özelinde Gizli Yok Sayma: .git/info/exclude#
Her Git deposunun içinde gizli bir .git klasörü yer alır. Bu klasörün altındaki info/exclude dosyası, tam olarak o projeye özel ama Git geçmişine asla dahil edilmeyen yerel bir yok sayma listesidir.
- Ne zaman kullanılmalı? Sadece sizin kendi iş akışınıza özel olan ve takımdaki diğer insanları ilgilendirmeyen dosyalar için. Örneğin; aldığınız geçici geliştirme notları (
notlar.txt), test etmek için yazdığınız ama commit etmek istemediğiniz geçici scriptler (deneme.py) veya sadece yerel ortamınızda kullandığınız analiz dosyaları. - Nasıl kullanılır?
.git/info/excludedosyasını herhangi bir metin düzenleyiciyle açıp, standart.gitignoreyazar gibi yok saymak istediğiniz dosya adlarını satır satır eklemeniz yeterlidir.
🌍 3. Bilgisayar Genelinde Yok Sayma: ~/.config/git/ignore#
İşletim sisteminizde kullanıcı ana dizininin altında (~/.config/git/ignore) bulunan bu dosya, bilgisayarınızda açtığınız tüm Git projelerinde geçerli olan küresel (global) yok sayma listesidir.
- Ne zaman kullanılmalı? İşletim sisteminin veya kullandığınız editörlerin her projede oluşturduğu çöp dosyalar için. Örneğin; macOS kullanıyorsanız
.DS_Storedosyaları, Windows'takiThumbs.dbdosyaları ya da işletim sistemi düzeyindeki geçici klasörler. Bunları her projenin kendi.gitignoredosyasına tek tek yazmak yerine buraya bir kez yazarak ömür boyu kurtulabilirsiniz. - Özel Yol Tanımlama: Eğer bu küresel dosyayı başka bir konumda (örneğin ana dizinde direkt
.gitignore_globaladıyla) tutmak isterseniz, Git yapılandırma parametresini2 şu komutla güncelleyebilirsiniz:
$ git config --global core.excludesFile ~/.gitignore_global
- Varsayılan ayarlara geri dönmek isterseniz:
$ git config --global --unset core.excludesFile
🔍 Hangi Dosyanın Nereden Engellendiğini Bulmak#
Dosyaları bu üç farklı yere dağıttığımızda, bir süre sonra "Yahu bu dosya neden Git tarafından görünmüyor, hangisi engelliyor?" sorusu akla gelebilir. Git bu kafa karışıklığını gidermek için bize harika bir komut sunuyor: git check-ignore -v <dosya_yolu>
Örneğin, projenizde .DS_Store dosyasının neden görünmediğini sorgulayalım:
Senaryo A: Projenin .gitignore dosyası engelliyorsa:#
$ git check-ignore -v .DS_Store
.gitignore:1:.DS_Store .DS_Store
(Çıktıda .gitignore dosyasının 1. satırından ötürü engellendiği açıkça yazar).
Senaryo B: Projenin yerel .git/info/exclude dosyası engelliyorsa:#
$ git check-ignore -v .DS_Store
.git/info/exclude:7:.DS_Store .DS_Store
Senaryo C: Küresel ~/.config/git/ignore dosyası engelliyorsa:#
$ git check-ignore -v .DS_Store
/home/yucel/.config/git/ignore:2:.DS_Store .DS_Store
Eğer yazdığınız dosya adı hiçbir kural tarafından engellenmiyorsa, komut geriye hiçbir çıktı dönmez.
Netice itibariyle, Git kullanırken ortak repoları kişisel dosyalarımızla kirletmemek ve "yanlışlıkla pushladım" kazalarının önüne geçmek için bu üç seviyeyi yerli yerinde kullanmak profesyonel bir geliştirici refleksidir.